کیفیت و چگونگی محصول معماری از منظر فرم

خانه/مقالات/کیفیت و چگونگی محصول معماری از منظر فرم

ارزیابی کیفیت و چگونگی محصـول معماری را می توان از جهات گوناگون بررسی کرد . این نوشـتار سـعی بر آن دارد تا این موضـوع را از منظر فرم مورد توجه قرار دهد ، به گونه ای که ضمن توجه به تمامی جنبه های محصول معماری شاخص هایی برای این ارزیابی ارائه دهد . فرم با همه ویژگی ها و اجزاء خود در برگیرنده تمامی کارکرد ها و مفاهیم آشکار و نهان در معماری است از این رو می توان فرم را جوهره اصلی زبان معماری دانست . زبانی که در گذر زمان به واسطه آفرینندگان و کاربران خود ، در مسیر دانایی بالنده می شود و هویتی نو شونده خواهد داشت و در مسیر روزمرگی و بی خردی ، بی هویت و باری به هر جهت می شود . این روش ارزیابی متمرکز بر پیام هایی است که از فرم متبادر می شود و سعی دارد تمامی عناصر کارکردی و مفاهیم بارز و مستتر در محصول معماری را از طریق تأثیرگذاری بر فرم و اثر پذیری آن از فرم مورد بررسی قرار دهد و از طریق جمع بندی این مؤلفه ها ارزیابی جامعی از محصول معماری داشته باشد . ضمن این که این روش به طراح کمک می کند تا در فرایند شکل گیری طرح ، ارزیابی لازم از محصول معماری خود داشته باشد . پیام های ناشی از فرم در دو بعد کمی و کیفی قابل دریافت و ادراک اند :

پیام های بعد کمی :
پیام های بعد کمی به پیام هایی اطلاق می شود که ناشی از تأثیر عملکرد و عناصر کارکردی بر فرم ، و نیز چگونگی بهره مندی از فرم در مواجه با عناصر کارکردی معماری اند . عناصر کارکردی را می توان به سه بخش تقسیم نمود :
۱. عناصر کارکردی استوار سازنده بنا که شامل سازه ، تهـویه ، تأسیسات مکانیکی ، تأسیسات الکتریکی ، نظام هوشمند سازی و عناصری از این قبیل است .
۲. عناصر کارکردی تعریف کننده فضا که از کاربری های اصلی بنا نظیر مسکونی ، اداری ، تجاری ، مجتمع فرهنگی و غیره آغاز و به جزء فضاهای عملـکردی مانند ورودی ، سـرسـرا ، سالن اجتـماعات و یا هر فضای عملـکردی دیگری تسری می یابد .
۳. عناصـر محیطی تأثیر گذار بر بنا نظیر اقلیم ، تابش زمین ، تابش نور ، آلـودگی هوا ، آلـودگی صـوتی که هر یک به نوعی می تواند در ویژگی های فرم و جنس آن مؤثر باشد .

در هر یک از موارد فوق مهمترین موضوعات قابل بررسی در ارزیابی محصول معماری عبارتند از :
۱. انتخاب فرم با توجه به تأثیرگذاری و تأثیر پذیری آن نسبت به عناصر کارکردی که بر این اساس میزان درستی انتخاب فرم با توجه به ویژگی های شکلی و جنس آن مورد ارزیابی قرار می گیرد .
۲. روش ها و تکنیک های حل موضوعات که بر این اساس میزان مهارت معمار و کارایی معماری مورد ارزیابی قرار می گیرد .
۳. مصالح و تکنیک ساخت که بر این اساس میزان درستی و دوام محصول معماری مورد ارزیابی قرار می گیرد .
در هر یک از ارزیابی های فوق لازم است امکانات فناوری ، نیروی انسـانی ، اقتصـاد و بودجه برای تحقق محصـول معمـاری مـورد نظر قرار گیرد .

پیام های بعد کیفی :
پیام های بعد کیفی پیام هایی هستند که کیفیت فضا را بر اساس کلیت محصول معماری و رابطه آن با انسان و محیط پیرامون او معرفی می کنند محصـول معمـاری به تمـهید ویژگی های شکلی و جنـس خود روابـط فضـایی نسـبت به بیرون و درون ایجاد می کنـد که می توان آن ها را به مؤلفه های زیر تقسیم نمود :
۱. رابطه بیرون و درون عبارتست از میزان و کیفیتی از فضا که از بیرون  به درون انتقال می یابد و بالعکس از فضای درون به بیرون انتقال می یابد .
۲. رابطه بیرون با بیرون محصول معماری دریافتی از فضای بیرون را بر خود نمایان می سازد و متقابلاً بر پیرامون خود اثر گذار است .
۳. رابطه درون با درون محصـول معماری دریافتی از فضای داخل را در خود نمایان می سازد و متقابلاً بر فضای درون خود مؤثر است .

هر یک از روابط مذکور به نوعی ارتباط دو جانبه با دو موضوع زیر دارد :
ابتـدا : موضـوع زندگـی اســت که تمـامی فعــالیت های درون و پیرامـون بنــا را شـامل می شـود . این موضـوع که وجـه اصـلی تمـایز « محصـول معمـاری » از « ساختمان » است هم بخشی از کیفیت معمـاری را شامل می شود و هم محل اثر کیـفی آن است . چگـونگی و نحـوه زندگی کاربران و نیز جریان زندگی پیرامـون بنـا بازتابی در فضـا دارد که تأثیر آن بر کیفیت محصـول معمـاری اجـتناب ناپذیر است . همچنین میزان استمرار زندگی در فضا تأثیر مستقیم بر دوام تأثیر کیفی آن دارد و نحوه و کیفیت زندگی می تواند قوام و پویایی فضای معماری را به ارمغان آورد . از سوی دیگر فرم و فضای ناشی از آن بی تردید تأثیر در کیفیت زندگی دارد . آرامش ، نشاط ، شعف ، آسودگی ، کشف ، عظمت که همگی حالاتی از خوشایندی هستند و می توانند متأثر از فرم و فضای حاصل از آن باشند .
دوم : بافت و طبیعت همجوار محصول معماری است . از این رو نگرش و برخورد با آن تأثیر مستقیم بر فرم و روابط فضای ناشی از آن دارد و بالطبع محصول معماری تأثیر جدی بر محیط همجوار خواهد داشت .

ارزیابی نهایی :
از تلفیق پیــام های بعد کـمی و بعد کیـفی محصـول معمـاری و بررسی آن در بســتر شکل گیری که همــان بستر اجتماعی ، فرهنـگی و تاریخی محصـول معماری است ، برداشـتی از محصول معماری صـورت می پذیرد که یا دارای هویت است و یا فاقد آن ؛ به خاطر سپرده می شود یا فرامـوش می شود ؛ سرشار از معناست یا معنایی از آن متبادر نمی شود ؛ پیچیده است یا صریح و واضح ؛ فرح بخـش اسـت یا کسل کننده ؛ پایدار است یا به زودی فرسـوده و مسـتهلک می شـود ؛ نـگاه به آینـده دارد و به سـوی تمـدن نیـازی نـو می آفرینـد و یا روزمرگی را به دنبـال دارد .

گروه معماری کلیاس کویر، مهدی گرامی، منتشر شده در نشریه کلیاس، شماره ۱

Categories: مقالات|Tags: |