معماری داخلی – خلق فضای درون

خانه/مقالات/معماری داخلی – خلق فضای درون

موضوع معماری داخلی ، همواره با دو ابهام و مرزبندی مواجه بوده است . از یک سو چگونگی تفکیک معماری از معماری داخلی و از سوی دیگر مرز میان دکوراسیون ( تزئینات داخلی ) و مبلمان از معماری داخلی ، بحثهای بسیاری را در سطح حرفه به خود اختصاص داده است . این مرزبندیها بیشتر از آن جهت مورد توجه بوده است که شاید بتواند پاسخی روشن و تعاریفی شفاف برای مسائل حقوقی و قراردادی ، مالکیت معنوی و حیطه اختیار معماران ارائه دهد .
امّا آنچه باعث شده است تا به موضوع معماری داخلی توجهی جداگانه شود و امروزه با وسعت پروژه های معماری در جهان موضوع طراحی داخلی به عنوان یک تخصص جداگانه دارای اعتبار باشد ، ناشی از نقش ویژه این موضوع در بهبود زندگی انسان و نیز تأثیر شگرفی است که معماری داخلی در ارتقاء “محصول معماری” از سبک و زبان ابتدایی به سوی کارآمدی دارد .
در این نوشتار سعی شده است که فارغ از مرزبندیها برای ارزیابی و چگونگی ” محصول معماری داخلی ” یا ” فضای درون ” ارائه شود .

خلق فضای درون :
آنچه از فضای درون دریافت می شود متأثر از عناصری است که در تعامل با انسان و زندگی هویت می یابد و این فضای خلق شده وجه تمایز اصلی ” محصول معماری داخلی ” از همه عناصر در بر گرفته خود است . خلق فضای درون طراح را با ۴ پرسش اساسی روبرو می کند :
۱. چگونه می توان از عناصر استوار سازنده بنا که از وجوه اصلی عناصر کارکردی در محصول معماری هستند بهره گرفت ؟
بهره مندی درست از عناصری نظیر سازه ، پوسته و جداره های داخلی ، سیستم تأسیسات مکانیکی و تهویه ، سیستم تأسیسات الکتریکی و روشنایی و نظایر آن ، برای فراهم آوردن فضای درون باعث می شود تا فضای داخلی برای شکل پذیری و کیفیت یابی خود کمتر نیازمند عناصر الحاقی باشد و ارزشها و امکانات محصول معماری به درستی به کار گرفته شود .

۲. طرح در چه بستر و محیطی صورت می پذیرد ؟‌
شرایط محیطی کمی نظیر اقلیم ، تابش ، آلودگی و نظایر آن هر یک رعایت استانداردهایی را شامل می شوند که در انتخاب فرم ، مصالح و در مجموع طرح فضای داخلی موثر است . همچنین شرایط محیطی کیفی مانند بستر فرهنگی و اجتماعی طرح ، بستر تاریخی ، نحوه و روش زندگی مردمان و استفاده کنندگان و نظایر آن طراح را به سمت خلق فضایی رهنمون می نماید که یا در جهت تأیید و تکمیل شرایط موجود است یا در جهت تحول و تغییر آن .بستر معماری طـرح نیز از عنـاصر محیطی موثر در معـماری داخلی است که دریافت درست ویژگیـهای آن باعث می شود طراح بتواند فضای داخلی را در وحدت با کلیت معماری خلق کند .

۳. چگونه می توان از عناصر الحاقی برای فزون بخشی کیفیت فضا و کارآمد ساختن آن بهره جست ؟
عناصر الحاقی ثابت ، که عبارتند از پوششهای کف و دیوار و سقف ، دربها ، پنجره ها ، تجهیزات ثابت نظیر کمدهای کارگذاری شده ، دریچه های تأمین تهویه ، نورپردازیهای ثابت و نظایر آن ، معرف بافت ، رنگ ، نور و نیز چگونگی امکان زندگی در فضا هستند . عناصر الحاقی متحرک ، نظیر مبلمان اشیاء تزئینی ، نورپردازیهای متحرک علاوه بر آن که که تکمیل کننده امکان زندگی و آسایش هستند ، کیفیت فضا را فزونی می بخشند .
همانطور که مشاهده می شود عناصر الحاقی وسیع ترین بخش در حیطه فراهم آوری فضای درون است از طراحی جزئیات تا چیدمان عناصر طراحی شده را شامل می شود . بکارگیری تکنیکهای مناسب طراحی در این بخش ضمن آنکه کیفیت فضا را فزونی می بخشد می تواند به غنای محصول معماری هر چه بیشتر بیافزاید .

۴. تعریف طراح از فضای درون چیست ؟‌
در فضای درون ۳ موضوع حائز اهمیت است .
اوّل ، تعاریف فضایی است . که عبارتست از اینکه هر فضا را چگونه می شناسیم و چه ویژگیهایی را برای آن قائل هستیم این تعاریف از کاربری اصلی بنا مانند اداری ، خانه ، رستوران و … تا عناصر جزیی را شامل می شود . برای مثال تعریفی که طراح از خانه ارائه می دهد چیست یا یک آشپزخانه چگونه کار می کند و باید واجد چه ویژگیهای کمی و کیفی باشد .
دوّم ، روابط فضایی درون پروژه است . که عبارتست از چگونگی ارتباط هر فضا با سایر فضاهای پیرامون خود .
سوّم ، رابطـه فضای درون و بیرون است . به این معنی که چه میزان و چه کیفیـتی از فضای بیرون به درون وارد می شود و چه اثری در فضای درون دارد .

شناخت صحیح روابط و تعاریف فضایی علاوه بر افزایش کارایی فضای داخلی می تواند به بهبود روشهای زندگی در فضاهای گوناگون کمک کند .
کیفیت محصول معماری داخلی که پاسخی است به پرسشهای فوق از ۴ جنبه قابل تأمل و ارزیابی است .
۱. تکنیک طراحی ، که بیانگر توان طراح در بکارگیری درست روش های طراحی و اجرا برای ساخت و پرداخت مصالح ، در فراهم آوری فضا است .
۲. کارکرد درست ، که دوام و آسایش فضای درون را تأمین می کند .
۳. استی ،که در وحدت فضای به دست آمده از محصول “معماری داخلی ” با خود و گاه با کل ” محصول معماری ” قابل مشاهده است .
۴. خلاقیت ، که از طریق آفرینش روشهای نوین و نیز خلق فضاهایی با تعاریف جدید مشاهده می شود .

آنچه در تصاویر مشاهده می شود اشاره به آثاری است که نمودی از مطالب مورد نظر نگارنده است :

Kelyas kavir Blog Photo (1)

خانه خیابان پنجم ( نیویورک ، آمریکا ) – معمار : ریچارد میر
استفاده از مواد گرم به شکل ویژه ، با حداقل تغییرات در ظاهر ساختمان ، برای ایجاد فضایی مدرن با حفظ ظرافت و گرما در اصالت ساختمان تاریخی.

Kelyas kavir Blog Photo (2)

کلیسای جوبیلی ( رم ، ایتالیا ) – معمار : ریچارد میر
کلیسای جوبیلی یک کلیسای کاتولیک جدید طراحی شده برای قرن ۲۱ است و یکی از مشخصه های آن باز بودن فضاها است. دیوارهای شیشه ای و پنجره های سقفی در داخل سه پوسته بتنی جای گرفته اند. نفوذ نور از پایین ، از طذیق یک شکاف باریک باز از کف انجام می شود. نور از نورگیرهای سقفی وارد می شود و یک تجربه از فضایی روحانی را می دهد. اشعه های نور خورشید در این مکان استعاره ای از حضور خدا در فضای مقدس کلیسا است.

Kelyas kavir Blog Photo (3)

خانه کورمن ( پنسیلوانیا ، آمریکا ) – معمار : لویی کان
حرکت خورشید در طول روز ، باعث ایجاد سایه در فضای داخلی و خارجی و بوجود آمدن تصاویر و طرح های مختلف از بیرون زدگی های ساختمان در روی سطوح شده است. وحدت فضای داخلی با کلیت معماری به خوبی قابل درک است.
طراح با دقت هرچه بیشتر به طراحی جزئیات پرداخته است.

Kelyas kavir Blog Photo (4)

موزه ماکسی ( رم ، ایتالیا ) – معمار : زاحا حدید
در تمام فضاهای این موزه ، ساختاری منطقی وجود دارد که به صورت ۵ شاخه اصلی متوالی امتداد یافته است. در این ساختمان استفاده از نور روز به صورت نوگرایانه ای از طریق انحناهای موجود در سقف و آفتاب گیرها و شعاع های نور از میان روزنه ها باعث جذب نگاه بازدیدکنندگان و متعالی تر کردن فضا می شود. پله های داخلی جزئی از فضا هستند که در وحدت با کل فضای داخلی و کلیت معماری مشاهده می شوند.

گروه معماری کلیاس کویر، مهدی گرامی، منتشر شده در نشریه معماری و ساختمان، شماره ۲۴ ( پاییز ۱۳۸۹ )